- reset +

PDFDrukuj

Spis treści
PATRONI GIMNAZJUM
PATRON SZKOŁY PODSTAWOWEJ
PANI JADWIGA KACZYŃSKA
Wszystkie strony

PATRON SZKOŁY PODSTAWOWEJ

„Podlaski” Kościuszko.

 

Rok 2006 to 260 rocznica urodzin Tadeusza Kościuszki – rok 2007, to 190 rocznica śmierci – obie upływają w sposób mało zauważalny, co szczególnie widoczne na terenie południowego Podlasia. To, o czym wiemy wszyscy: Kościuszko to Naczelnik Powstania 1794r., to, o czym wie coraz mniej z nas, Kościuszko to generał polski i amerykański, człowiek wszechstronnie wykształcony, patriota i bohater mający na drodze swojego życia liczne związki z Podlasiem.

Fakt pierwszy, to nieszczęśliwa miłość do Ludwiki Sosnowskiej – córki hetmana polnego litewskiego Józefa Sosnowskiego, którą poznał jeszcze przed wyjazdem do Paryża na studia. Tuż po powrocie – jako 28 letni gruntownie wykształcony – zostaje przez hetmana zaangażowany na nauczyciela domowego francuskiego, matematyki, literatury i rysunku jego córek Ludwiki i Katarzyny na dwór w Sosnowicy. Jest rok 1774 – Kościuszko pała do Ludwiki gorącym uczuciem do Ludwiki, ona odwzajemnia uczycie. Jednakże staranie o rękę panny napotyka na zasadnicze, nie do pokonania przeszkody. Na nic wstawiennictwo księcia Czartoryskiego – pana na Puławach, na nic prośba o wstawiennictwo króla Stanisława Augusta. Hetman Sosnowski wręcz oświadcza Kościuszce: „ Synagorlice nie dla wróbli a córki magnackie nie dla drobnych szlachetków”. Jeszcze tylko nieudana próba porwania panny w październiku 1775 roku (ponoć ktoś z kolegów Kościuszki wyjawił tajne plany Sosnowskiemu) i przyszły naczelnik Powstania wyjeżdża do Ameryki (18 października 1776r. otrzymuje nominację na inżyniera z rangą pułkownika armii amerykańskiej). Jednakże w Sosnowicy pozostała swoista „pamiątka” po tej nieszczęśliwej miłości – dwa zrośnięte, splecione ze sobą bardzo mocno drzewa: dąb i sosna.

Fakt drugi to okres Powstania Kościuszkowskiego 1794 roku: co najbardziej istotne, to żywy oddźwięk całego Podlasia na wieści o wybuchu Powstania, na oswobodzenie Warszawy, to entuzjazm i powszechne zaufanie do Naczelnika. Podlasie dało rekrutów wybieranych w systemie kantonalnym (1 pieszy z 5 dymów i 1 konny z 50 dymów -  w sumie ponad 10 tysięcy ludzi do pospolitego ruszenia, to także furaż dla wojska i zaopatrzenia do oblężonej stolicy. Mało znany jest tajny rajd Kościuszki odbyty w dniach 29-30 września przez Podlasie konno do Grodna i z powrotem na inspekcję armii litewskiej gen. Mokronowskiego. To On na czele odtworzonej na Podlasiu dywizji Sierakowskiego przystąpił wraz z innymi jednostkami do ostatniej bitwy pod Maciejowicami, to wcześniej pod Terespolem odbyła się jedna z bardziej istotnych bitew powstania z wojskami carskiej Rosji.

Istotne jest ponadto przypomnienie ducha narodowego, jaki na południowym Podlasiu wywołało Powstanie Kościuszkowskie i znane w tym względzie fakty: Komisarz żywnościowy Wiktor Loga donosił, że czytając po drodze do Łosic (czerwiec 1794) Uniwersał Połaniecki spotkał ogromny zapał mieszkańców i nawet kobiety podlaskie zgłaszały gotowość wzięcia udziału w pospolitym ruszeniu; mieszkańcy m. in. Radzynia, Łukowa i Międzyrzeca na wieść o zbliżających się Rosjanach chwycili za broń, i tylko wezwanie komisarza wojennego spowodowało ostudzenie bitewnego zapału.

Wielu mieszczan i rzemieślników z miast królewskich i prywatnych dostarczało wojskom powstańczym skóry, sukno, żelazo, różne wyroby rękodzieła i do wozów konnych. Znane jest ogromne poświecenie działających na Podlasiu: ks. unickiego Kalińskiego, weteranów wojennych takich jak Szuszkowski (walczył pod Terespolem), adiutantem Kościuszki był znany na Podlasiu Julian Ursyn Niemcewicz.

Znany jest wreszcie ostatni akt dziejowy Powstania Kościuszkowskiego. To na konwój jeniecki z Kościuszką (wyruszył z Korytnicy 13 października) planował atak maszerujący z Łukowa do Warszawy szwadron milicji konnej majora K. Frankowskiego. Tylko mała liczebność oddziału nie pozwoliła na odbicie Naczelnika.

Jednakże koniec powstania, to nie koniec idei narodowowyzwoleńczych zainicjowanych przez Tadeusza Kościuszkę. Jego dążenia i nadzieje odżywają w Powstaniu listopadowym. Jego żołnierze biorą w nim czynny udział (wcześniej, jak np. kapitan Wincenty Żylicz pochodzący z Międzyrzeca, czy pochodzący z Łomaz gen. Józef Hornowski są w Legionach ) w Powstaniu Listopadowym. Chociażby żołnierz Kościuszki spod Racławic Jan Kanty Sierawski, jako generał, był jednym z dowódców bojów pod Międzyrzecem i Rogoźnicą – ostatnich zwycięskich w tym powstaniu.

Podlasie ciągle oddaje Kościuszce swój hołd i podziw. W związku z setną rocznicą jego śmierci w 1916 roku w Łukowie powstała drużyna harcerska im. Bartosza Głowackiego, w 1918 roku utworzono tamże gimnazjum męskie im. T. Kościuszki. W 1917 roku mieszkańcy Łomaz ufundowali Kościuszce pomnik, jego imię nadano miejscowej szkole powszechnej oraz nazwę jednej z ulic. Jeden z najciekawszych pomników Kościuszki znajduje się w Witulinie, gm. Leśna Podlaska, jego imię noszą m. in. szkoły w Chotyłowie, gm. Piszczac, Czemiernikach, Dołholiskach, gm. Wisznice i Tucznej.

 

Romuald Szudejko